همسانسازی حقوق بازنشستگان چیست؟
همسانسازی حقوق بازنشستگان فرایندی است که با توجه به آن حقوق و مستمری بازنشستگان با توجه به حقوق و شرایط افراد شاغل و سایر صندوقهای بازنشستگی، هماهنگ میشود. این کار برای به حداقل رساندن تفاوت میان حقوق بازنشسته و فرد شاغل و دیگر صندوقها، انجام میشود. براساس این لایحه، حقوق کلیه بازنشستگان، موظفان و مستمریبگیران صندوقهای بازنشستگی کشوری و سازمان تأمین اجتماعی نیروهای مسلح باید به نحوی تعیین شود که از حداقل ۹۰ درصد میانگین حقوق و فوقالعادهها و سایر اقلام مشمول کسور بازنشستگی شاغل ۳۰ سال خدمت و غیره، کمتر نباشد. با اشاره به ماده قانونیهای مرتبط باید گفت که سازمان تأمین اجتماعی نسبت به متناسبسازی حقوق مستمریبگیران از محل منابع خود، متعهد است. این قانون به نیت بهبود توان خرید بازنشستگان، کاهش فاصله حقوق بازنشستگان با شاغلان و ارتقای عدالت پرداختی، تنظیم شده است.
وضعیت فعلی بازنشستگان تأمین اجتماعی در برابر صندوقهای دیگر
اگر بخواهیم بازنشستگان صندوقهای کشوری–لشکری و بازنشستگان سازمان تأمین اجتماعی را با هم مقایسه کنیم باید گفت، به گفته برخی کارشناسان، آمارها نشان دهنده تبعیض بازنشستگان کشوری و تأمین اجتماعی هستند. نظر فعالان کارگری عدم رعایت ضوابط همسانسازی برای مشمولان بازنشستگی مشاغل سخت و زیانآور در سازمان تأمین اجتماعی میباشد. با توجه به برنامه هفتم کشور و تاکید روی همسانسازی حقوق بازنشستگان و اجرای آن بهصورت یک رویه دائمی برای برخورداری بازنشستگان تأمین اجتماعی از مزایای آن، با این حال، با توجه به گزارشها، هنوز بخشهای معوق و جبران نشدهای برای بازنشستگان تأمین اجتماعی وجود دارد و وعدهها کامل محقق نشده است.
چالشهای پیشروی اجرای همسانسازی
چالشهای مالی همسانسازی
برای اجرای طرح همسانسازی، یکی از عمدهترین موانع، تأمین منابع مالی طرح است. در قانون بودجه ۱۴۰۰ بودجهای برای همسانسازی حقوق بازنشستگان کشوری-لشکری و تأمین اجتماعی اعتباری در نظر گرفته شده و تامین آن از محل فروش سهام و سایر منابع پیشبینی شده است. تاخیر در پرداخت معوقات یا اجرای ناقص همسانسازی میتواند به دلیل عدم تحقق کامل این منابع صورت گیرد.
چالشهای حقوقی همسانسازی
اگر با دید حقوقی به قضایا نگاهی داشته باشیم باید گفت برخی مفاد قانون بهویژه برای بازنشستگان مشاغل سخت و زیانآور در تأمین اجتماعی، در جهت رضایت کاربران، رعایت نشده است. با وجود لایحه مبنی بر دائمی شدن همسانسازی و الزام صندوقها، قانون همسانسازی هنوز بهصورت صورت کامل و دائمی برای همه گروهها اجرا نشده است.
چالشهای عملیاتی همسانسازی
نحوه محاسبه دقیق، تعیین میزان ضریب افت بین حقوق شاغلان و بازنشستگان و تقسیم پرداختها، از مواردی هستند که در اجرا ایجاد مشکل خواهند کرد. علاوه براین مورد، در ارتباط با اطلاعرسانی، اولویتبندی گروهها و نحوه بارگذاری احکام جدید برای بازنشستگان نیز نقد شدید، شده است.
راهکارهای حقوقی و داوری برای مطالبه معوقات بازنشستگان
بازنشستگانی که احساس میکنند در مطالبه حقوق بازنشستگان، دریافت معوقات بازنشستگان و یا همسانسازی حقوق خود، دچار مشکل شدهاند، میتوانند از مسیرهای زیر اقدام کنند:
- بررسی مدارک و احکام حقوقی: با تهیه حکم بازنشستگی، فیش حقوقی، سوابق بیمه و مستمری و سایر مدارک مربوطه، بازنشسته میتواند به صندوق یا سازمان مربوطه مراجعه کرده و مقایسهای در راستای وضعیت خود نسبت به آنها داشته باشد.
- مطالبه از طریق مراجع حل اختلاف: درصورتی که حقوق بازنشستگان تأمین اجتماعی از حد قانونی کمتر باشد و یا همسانسازی کامل انجام نشده باشد، بازنشسته با مراجعه به مراجع ذیصلاح مانند هیأتهای تشخیص امور بیمهای، مراجع داوری یا دستگاه قضایی، میتواند برای طرح دعوا اقدام نماید.
- مشاوره حقوقی و پیگیری گروهی: برای تجمیع شکایات، مطالبه حقوق بازنشستگان و فشار به دستگاههای تصمیمگیر، بازنشستگان میتوانند از خدمات موسسات حقوقی مانند موسسه حقوقی و داوری خانه وکالت وندا، استفاده کنند.
نتیجهگیری
برای حفظ عدالت اجتماعی، همسانسازی حقوق بازنشستگان، لازم و ضروری است. تدوین لایحه و مصوبات مجلس، قدمهایی پیشرو در این زمینه هستند اما شکافی میان وعده تا اجرا هست و اختلاف میان حقوق بازنشستگان و شاغلان بهطور کامل برطرف نشده است. چرا که سازمان مکلف است میزان کلیه مستمریهای بازنشستگی، ازکارافتادگی کلی و مجموع مستمری بازماندگان را در فواصل زمانی که حداکثراز سالی یک بار کمتر نباشد با توجه به افزایش هزینه زندگی با تصویب هیأت وزیران به همان نسبت افزایش دهد. با جبران معوقات بازنشستگان و دائمی شدن حق همسانسازی حقوق بازنشستگان در کنار ساختارهای نظارتی قوی، بازنشستگان دغدغهای از بابت پرداخت بهموقع و کامل حقوق خود نخواهند داشت.–
سوالات متداول
همسانسازی حقوق بازنشستگان چیست؟
طرحی است برای کاهش اختلاف بین حقوق بازنشستگان قدیمی و جدید و نزدیککردن دریافتی آنها به کارکنان شاغل همتراز است.
هدف اصلی همسانسازی حقوق چیست؟
هدف اصلی ایجاد عدالت در پرداختها، بهبود معیشت بازنشستگان و جلوگیری از کاهش قدرت خرید آنهاست.
همسانسازی چه تفاوتی با متناسبسازی دارد؟
در متناسبسازی، دریافتیها بر اساس نرخ تورم و شرایط اقتصادی تنظیم میشود با این تفاوت که در همسانسازی، حقوق بازنشستگان به حقوق شاغلان نزدیک میشود.
این طرح برای چه گروههایی اجرا میشود؟
برای بازنشستگان صندوقهای مختلف مثل تأمین اجتماعی، کشوری و لشکری، بسته به قوانین و بودجه دولت اجرا میشود.
همسانسازی بهصورت دائمی است؟
پایداری همسانسازی بستگی به بودجه سالانه و سیاستهای دولت دارد. در صورت تأمین منابع، میتواند ادامهدار باشد، اما تضمین همیشگی ندارد.
