دعاوی کیفری چیست و چه تفاوتی با دعاوی حقوقی دارد؟
دعاوی کیفری فرایند حقوقی است که در پی ارتکاب به جرم، یعنی عملی که قانون برای آن مجازات تعیین نموده، اتفاق میافتد. تعقیب مجرم، اجرای عدالت عمومی، و مجازات فرد خاطی (مانند حبس، شلاق، جزای نقدی، یا اعدام و… ) از اهداف اصلی اقامه دعوای کیفری بهمنظور حفظ نظم و امنیت جامعه، میباشد.
دعاوی کیفری معمولا بین شاکی یا مدعی خصوصی و دادستان که پیگیر مجازات متهم است، شکل میگیرد. در قدم اول دعاوی کیفری از طریق دادسرا مورد رسیدگی قرار گرفته و با صدور کیفرخواست، در دادگاههای کیفری ۱، کیفری ۲ یا انقلاب، ادامه مییابند.
|
ویژگی |
دعاوی کیفری (Criminal) |
دعاوی حقوقی (Civil) |
|---|---|---|
|
هدف اصلی |
مجازات مرتکب جرم (حبس، جزای نقدی، قصاص و...) و حفظ نظم عمومی. |
جبران خسارت یا استیفای حق (مثل مطالبه پول، فسخ قرارداد، یا الزام به تنظیم سند). |
|
شروعکننده |
معمولاً شاکی یا دادستان به نمایندگی از جامعه. |
معمولاً خواهان (فرد یا نهاد متضرر) علیه خوانده. |
|
مرجع رسیدگی |
دادسرا (برای تحقیقات مقدماتی) و دادگاههای کیفری (۱ و ۲). |
دادگاههای عمومی حقوقی و شوراهای حل اختلاف. |
|
اصطلاحات کلیدی |
شاکی، متهم، متشاکی، بازپرس، کیفرخواست، مجازات. |
خواهان، خوانده، وکیل، دادخواست، حکم، اجراییه. |
|
نتیجه نهایی |
محکومیت به مجازات یا صدور قرار منع/موقوفی تعقیب. |
محکومیت به پرداخت خسارت یا انجام یک تعهد. |
انواع مهمترین دعاوی و جرایم کیفری
دستهبندی دعاوی کیفری، بر اساس نوع لطمهای که به اشخاص، اموال یا امنیت عمومی وارد میشود، صورت میگیرد. پوشش و تسلط بر این زیرشاخهها، در تخصص بهترین وکیل کیفری در خانه وکالت وندا، میگنجد. موسسه حقوقی و داوری بینالمللی خانه وکالت وندا با تمرکز بر دفاع تخصصی از حقوق موکلین، در حوزههای کلیدی زیر فعالیت میکنیم:
جرایم علیه اشخاص (جان و تمامیت جسمانی)
اگر حقوق بنیادین افراد که عموما شامل حق حیات و سلامت جسمانی است، مستقیما نقض شود، در دسته جرایم علیه شخص قرار میگیرند. مجازاتهای سنگین در این دسته از دعاوی و حساسیت آنها، وجود یک وکیل متخصص را برای رسیدگی به این دسته پروندهها، میطلبد:
• قتل عمد و غیرعمد
اگر حیات دیگری خواه با نیت قبلی و ابزار مهلک و خواه بدون قصد و در اثر بیاحتیاطی یا خطای محض، متوقف شود، قتل عمد یا غیر عمد اتفاق میافتد. دقت بالا در احراز ارکان جرم و دفاع مؤثر، در این نوع پروندهها، بسیار اهمیت دارد.
• ضرب و جرح عمدی
اگر به طرف مقابل خواه ناخواه صدمه جسمی و روحی وارد شود و نتیجه مجرمانه منجر به دیه یا ارش شود، ضرب و جرح صورت گرفته است. در این دعاوی بحث نقص عضو یا دیه نیز مطرح میشود و پیگیری دقیق شکوائیه، معاینات پزشکی قانونی بسیار در روند پرونده تاثیرگذار است.
• سقط جنین
پایان دادن غیرقانونی به بارداری را سقط جنین گویند که در این نوع پروندهها آشنایی عمیق با قوانین پزشکی و کیفری مورد نیاز میباشد.
جرایم علیه اموال و مالکیت (جرایم اقتصادی)
جرایم مالی در حیطه تخصص وکیل جرایم اقتصادی میگنجد چرا که به مالکیت افراد و داراییهای آنها لطمه وارد شده است. تجربه وکیل متخصص در پیشبرد این دسته از دعاوی، مسیر را برای شما هموار خواهد کرد:
• کلاهبرداری
اگر مال شخص دیگری با اعمال یا وسایل متقلبانه یا با فعل فریب و جلب اعتماد نمایشی مالباخته، تصاحب شود، کلاهبرداری رخ داده است. وکیل کلاهبرداری با اثبات عنصر فریب در این جرم، موفقیت پرونده را افزایش میدهند.
• خیانت در امانت
اگر استفاده، تلف یا مفقود کردن مالی که بهصورت امانت به شخص داده شده است، صورت گیرد، خیانت در امانت است. خواه اجاره باشد یا ودیعه. وکیل خیانت در امانت به این دسته از جرایم رسیدگی خواهد کرد.
• سرقت
ربودن مال منقول متعلق به دیگری بهصورت پنهانی. این جرم بر اساس شرایط وقوع (مسلحانه، مقرون به آزار یا در شب) میتواند مجازاتهای حدی یا تعزیری داشته باشد.
• صدور چک بلامحل
به طورمثال اگر تاریخ صدور چک با تاریخ سررسید آن، یکی باشد و چک وصول نگردد، یکی از مواردیست که دارای جنبه کیفری می باشد و پیگیری پرونده کیفری بدون وکیل نیز بههیچ عنوان پیشنهاد نمیشود و ممکن است شما را از چاله به چاه بیندازد.
جرایم علیه امنیت و آسایش عمومی
این جرایم نظم و آرامش جامعه را هدف قرار میدهند و شامل تعرض به حیثیت، آبروی افراد یا امنیت ملی میشود:
• توهین، افترا و نشر اکاذیب
اگر با بهکارگیری الفاظ رکیک و و اهانتآمیز موجب توهین یا با بیان مطالبی با ماهیت پوچ و دروغ موجب ضرر شخص یا اشخاصی (نشر اکاذیب) شوید و یا عملی را مجرمانه را به دروغ به دیگری نسبت دهید (افترا)، شما مرتکب جرم شدهاید و هر یک از اینها مجازاتی را با خود بههمراه دارند.
• تهدید
اگر برای پیشبرد اهداف خود دیگری را از قتل، ضررهای مالی، حیثیتی یا جانی، میترسانید، شما مرتکب جرم تهدید هستید و مجازات تهدید در انتظار شماست.
• جرایم سایبری و رایانهای
دسترسی غیرمجاز به سامانههای رایانهای، جاسوسی کردن رایانهای و کلاهبرداریهای اینترنتی، همگی برای رسیدگی و پیگیری نیاز به تجربه وکیل متخصص جرایم سایبری دارند و در دعاوی کیفری جای میگیرند.
جرایم اقتصادی و سازمانیافته (وکیل جرایم اقتصادی)
موسسه وندا با سابقه بینالمللی و پروندههای کثیر جرایم اقتصادی، توانایی رسیدگی به پروندههای حساس و کلان اقتصادی را دارد:
• اختلاس و ارتشاء (رشوه)
دفاع از حقوق سازمانها و افراد درگیر در پروندههای سوءاستفاده از قدرت دولتی و اختلال در نظام اداری.
• پولشویی
پیگیری و دفاع در برابر اتهامات مربوط به پنهانسازی منشأ پولهای نامشروع.
مراحل شکایت کیفری در دعاوی کیفری
ساختار دعاوی کیفری در ایران و روند رسیدگی به آنها از زمان طرح شکایت تا اجرای حکم نهایی، بهصورت چند مرحله تعریف شده و ثابت میباشد.
مرحله اول رسیدگی به جرم برای جمعآوری ادله و کشف حقیقت، درنظر گرفته شده است:
دعاوی کیفری عموما با تنظیم و ثبت شکوائیه توسط شاکی یا گاها مدعی خصوصی شروع میشوند. در کثری از مواقع هم دادستان مستقیما وارد عمل میشود.
ابتدا شکوائیه به دادسرای عمومی یا انقلاب ارسال شده و سپس برای رسیدگی به یکی از شعب دادیاری یا بازپرسی ارجاع داده میشود.
تحقیقات توسط بازپرس یا دادیار با احضار شاکی، متهم و شهود، جمعآوری ادله، معاینه محل، و استعلامات لازم، بهصورت کاملا محرمانه صورت میگیرد.
با صدور قرار تامین متهم، مقام قضایی برای جلوگیری از فرار وی و تضمین دسترسی به متهم، اقدام مینماید.
با پایان تحقیقات انجام شده، مقامات قضایی تصمیم نهایی خود را در مورد سرنوشت پرونده اعلام میکنند:
درصورت وجود دلایل کافی برای نسبت دادن جرم به متهم، قرار مجرمیت صادر میشود.
بعد از صدور قرار مجرمیت، با صدور کیفرخواست، پرونده برای رسیدگی و صدور حکم به دادگاه کیفری مناسب، ارجاع داده میشود.
اگر دلایل کافی برای مجرم شمردن متهم در دست نباشد و یا به دلایلی مانند فوت متهم، مرور زمان یا عفو، دیگر امکان رسیدگی نباشد، قرار منع تعقیب یا قرار موقوفی تعقیب، صادر میشود.
مرحله رسیدگی در دادگاه کیفری
بعد از صادر شدن کیفرخواست، پرونده برای مرحله بعدی یعنی دادرسی علنی یا غیرعلنی در دادگاه ارسال میشود:
- تاریخ جلسه دادگاه مشخص شده و طرفین دعوا، به دادگاه احضار میشوند.
- طرفین فرصت ارائه دفاعیات، شهود و مدارک خود را دارند. در این مرحله، وکیل کیفری پایه یک دادگستری نقش اصلی را در تبیین دلایل قانونی و فقهی برای اثبات یا رد جرم ایفا میکند.
- حکم نهایی توسط قاضی اعلام میشود.
مرحله اعتراض و اجرای حکم دعاوی کیفری
باید توجه داشت که با صدور رای توسط دادگاه، فرایند دادرسی هنوز پایان نیافته و ادامه دارد:
- طرفین محکوم شده، فرصت اعتراض به رای را در مهلت قانونی دارا هستند. همچنین میتوانند درخواست تجدیدنظر در دادگاههای تجدیدنظر استان یا فرجامخواهی در دیوان عالی کشور را مطرح کنند.
- حکم قطعی شده، توسط واحد اجرای احکام کیفری به مرحله اجرا درمیآید.
مجازات جرایم کیفری
مجازات جرایم کیفری، که هدف آن تنبیه مجرم، اصلاح بزهکار و حفظ نظم عمومی است، بر اساس قانون مجازات اسلامی در ایران به چهار نوع اصلی تقسیم میشود:
|
نوع مجازات |
نوع مجازات |
نمونه |
|---|---|---|
|
حدود |
مجازاتهایی که میزان، نوع و کیفیت اجرای آنها صراحتاً در شرع تعیین شده است و قاضی حق کم یا زیاد کردن آن را ندارد. |
حد سرقت، حد شرب خمر، حد زنا. |
|
قصاص |
مجازات اصلی برای جنایات عمدی بر نفس، اعضا و منافع. قصاص |
قصاص نفس (اعدام) در قتل عمد، قصاص عضو در قطع عمدی دست یا پا. |
|
دیات |
جبران مالی خسارت وارده بر نفس یا عضو، در مواردی که قصاص اجرا نمیشود یا جرم به صورت غیرعمدی بوده است. دیه یک مجازات مالی است. |
دیه کامل برای قتل غیرعمد، دیه آسیب به چشم یا شکستگی استخوان. |
|
تعزیرات |
مجازاتهایی که نوع و میزان آن توسط قانونگذار تعیین میشود و در شرع به طور مشخص نیامده است. این مجازاتها شامل جرایم منوط به مقررات حکومتی و محرمات شرعی است. |
حبس، جزای نقدی، شلاق، محرومیت از حقوق اجتماعی. |